Heilabilun

Hvað er heilabilun?

Heilabilun er samheiti yfir ýmsa heilasjúkdóma sem skerða minni og vitræna getu.  Alzheimer-sjúkdómurinn er algengasta tegund heilabilunar, en talið er að meira en helmingur allra greininga falli undir þann flokk. Aðrar tegundir heilabilana eru t.d. Lewy Body heilabilun (skyld Parkinsonsveiki) og framheilabilun.

Hverjar eru orsakir heilabilunar?

Orsakir heilabilunar eru ólíkar eftir tegund. Hjá Alzheimer-sjúklingumverður rýrnun í vissum hluta heilans vegna útfellinga eða kölkunar utan við og innan í taugafrumum. Þessar útfellingar leiða til skertrar hæfni taugafrumanna til boðskipta sín á milli. Í öllum tegundum heilabilana verða heilafrumur fyrir skaða og afleiðingin er truflun á heilastarfsemi.

Er til meðferð við heilabilun?

Í dag er ekki til eiginleg lækning við heilabilun en til eru lyf sem notuð eru til meðferðar. Í sumum tilfellum draga þessi lyf úr einkennum og hægja jafnvel á framgangi sjúkdómsins um hríð. Mikilvægt er að hafa í huga að margt getur valdið einkennum sem líkjast heilabilun og má þar nefna B-12 vítamín skort, sjúkdóma í skjaldkirtli og sjúkdóma í lifur. Til er meðferð við mörgum þessara sjúkdóma.

Hver eru einkennin?

Á fyrstu stigum eru einkennin væg en versna þegar sjúkdómurinn ágerist. Einkennin geta verið eftirfarandi:

  • Minnisleysi sem hefur áhrif á daglegt líf
  • Erfiðleikar við skipulagningu og í krefjandi verkefnum
  • Erfiðleikar við að klára einföld verkefni sem viðkomandi þekkir
  • Erfiðleikar við að muna dagsetningar og staðsetningar
  • Skertur málskilningur og erfiðleikar við skrift
  • Að týna hlutum og erfiðleikar við að rekja hvar hlutir eru niðurkomnir
  • Minni dómgreind
  • Skert vinnugeta og minni þátttaka í félagslífi
  • Persónuleikabreytingar

Frekari upplýsingar má t.d. finna á heimasíðu FAAS (Félag aðstandenda Alzheimarssjúklinga)hjá AD samtökunum í BNA og AD samtökunum í Bretlandi

Hvernig fer klínísk greining fram?

Greining heilabilunarsjúkdóma er bæði flókin og vandasöm. Hún byggir að miklu leyti á útilokun á öðrum sjúkdómum og huglægu mati læknis. Farið er yfir sjúkrasögu viðkomandi og líkamlegt ástand metið af sérfræðingum. Taugasálfræðileg próf eru einnig notuð og tilheyrandi kvarðar sem meta almenna geðheilsu. Einnig er notast við blóðrannsókn eða myndgreiningu til að útiloka þætti sem líkjast einkennum heilabilunar. Klínískar leiðbeiningar landlæknis

Mikilvægi greiningar

Þó að ekki sé hægt að lækna heilabilun getur skipt miklu máli fyrir sjúklinginn og fjölskyldu hans að fá greiningu. Vitað er að einstaklingar sem finna fyrir breytingum á vitrænni getu eða hafa mikla ættarsögu um heilabilun finna fyrir óvissu og áhyggjum. Rétt greining gerir þeim kleift að undirbúa sig og sína nánustu, t.d með skipulagningu og framtíðaráformum þar sem tekið er tillit til sjúkdómsins. Skýrsla Alheimssamtaka AD

Hvers vegna heilarit?

Heilarit metur taugavirkni í heilanum og greinir frávik í starfsemi hans. Heilarit hefur sannað gildi sitt við greiningu á flogaveiki en einnig er heilarit notað til að fylgjast með virkni í heila, t.d. hjá fyrirburum og á gjörgæsludeildum. Lengi hefur verið vitað að heilarit t.d. Alzheimers-sjúklinga eru frábrugðin heilariti heilbrigðs einstaklings. MentisCura hefur undanfarin tíu ár þróað aðferð til að meta heilabilunarsjúkdóma út frá heilariti. Aðferðin, sem hefur hlotið nafnið SIGLA, hefur verið notuð síðan 2012 á Minnismóttöku Landspítalans og gefið góða raun. Þessi nýja aðferð kemur ekki í stað þeirra rannsókna sem læknir þarf að gera til að komast að niðurstöðu um greiningu, en veitir honum þó mikilvægan stuðning í greiningarferlinu.

Viltu vita meira um Siglu?

Sigla

ADHD

Hvað er ADHD?

ADHD er ein algengasta geðröskun barna og unglinga. Meðal einkenna ADHD eru erfiðleikar við einbeitingu og skipulagningu, gleymska, óróleiki og fikt. Mörg börn með ADHD eru hvatvís, eiga erfitt með að bíða eftir að röðin komi að þeim og gleyma að hugsa um afleiðingar gerða sinna. ADHD fylgja gjarnan aðrar raskanir. Þær algengustu eru mótþróaröskun, hegðunarerfiðleikar, kippir, kvíði og námserfiðleikar. Þessi einkenni geta verið mjög hamlandi fyrir börn, bæði í námi og ekki síður félags- og tilfinningalega. Nauðsynlegt er að vandamálin séu greind rétt svo hægt sé að finna úrræði sem henta hverju barni. Frekari upplýsingar um ADHD má t.d. finna á ADHD félagiðADHD samtökin í Bretlandi og ADHD samtök í BNA.

Hvernig fer klínísk greining fram?

Greining á ADHD er ítarlegt ferli og að því koma margir fagaðilar. Mikilvægt er að skoða aðstæður barns frá öllum sjónarhornum og byggist greiningin á spurningalistum, viðtölum við barn, foreldra og kennara, auk þess sem lögð eru fyrir barnið vitsmunaþroskapróf og stundum taugasálfræðileg próf. Hingað til hafa ekki verið til aðgengilegar aðferðir sem taka tillit til líffræðilega þáttarins í röskununni. Klínískar leiðbeiningar landlæknis.

Hvers vegna heilarit?

Rannsóknir á heilaritum barna með ADHD hafa leitt í ljós að heilavirkni þeirra er frábrugðin því sem gerist hjá öðrum börnum. Heilarit metur taugavirkni í heilanum og getur gefið til kynna frávik í heilavirkni. MentisCura hefur undanfarin tíu ár þróað aðferð til að nota heilarit til greiningar á ADHD. Aðferðin hefur fengið nafnið Katla og gefur til kynna hvort heilavirkni barns samræmist því sem þekkist hjá börnum með ADHD. Þessi nýja aðferð kemur ekki í stað þeirra rannsókna sem þarf til að komast að niðurstöðu um greiningu. Hún veitir þó mikilvægan stuðning í greiningarferlinu.

Hvað segir KATLA?

ADHD vísirinn sem KATLA skilar af sér gefur til kynna hversu vel heilaritið samræmist ritum úr tilteknum viðmiðunarhópum. Um er að ræða hóp einstaklinga með ADHD greiningu annars vegar og hins vegar hóp einstaklinga þar sem engin þekkt röskun er fyrir hendi.

Hvernig fer heilaritsmæling fram?

Upptaka á heilariti er mjög einföld og felur ekki í sér neina hættu, óþægindi eða inngrip í líkamsstarfsemi. Rafnemum er komið fyrir á höfði með því að setja viðloðunarkrem í hársvörð. Viðkomandi situr í þægilegum stól í tíu mínútur á meðan upptaka heilalínuritsins fer fram. Að upptöku lokinni er boðið upp á hárþvott. Reikna má með að heildartími vegna heilaritsmælingarinnar sé um 40 mínútur. Greiningarstöðin

Viltu vita meira um Kötlu?

Nánar