Með hækkandi aldri er algengt að fólk finni fyrir breytingum á vitrænni getu, t.d. minni og athygli. Slíkt veldur oft áhyggjum og getur haft áhrif á daglegt líf viðkomandi. Í flestum tilfellum er um að ræða aldurstengdar breytingar sem allir finna fyrir einhvern tímann á lífsleiðinni. Dæmi um slíkar breytingar eru að erfiðara reynist að læra nýja hluti og rifja upp þekkingu (t.d. mannanöfn) og að almennt hægist á hugsunarhraða.  Í sumum tilfellum eru þær breytingar sem fólk upplifir, t.d á minni, þess eðlis að það vekur grun um að um sjúkdóm sé að ræða, t.d heilabilun. Heilabilun er samheiti yfir ýmsa heilasjúkdóma sem  skerða minni og vitræna getu, t.d. Alzheimer og Lewy Body heilabilun. Þó að ekki sé hægt að lækna heilabilun getur skipt miklu máli fyrir sjúklinginn og aðstandendur hans að fá greiningu. Greiningarmiðstöð MentisCura býður upp á einfalda en nákvæma rannsókn sem aðstoðar sérfræðinga við mismunagreiningu á heilabilun. Rannsóknin felur í sér upptöku á heilariti og tekur heimsóknin um 40 mínútur. Forsenda þess að komast í heilaritsmælingu er tilvísun frá lækni og er niðurstaða rannsóknarinnar send til læknisins sem mun túlka niðurstöðurnar í samræmi við aðrar klínískar upplýsingar, svo sem taugasálfræðileg próf, blóðprufur og tölvusneiðmynd af heila.

Hvað er heilabilun?

Heilabilun er samheiti yfir ýmsa heilasjúkdóma sem skerða minni og vitræna getu.  Alzheimer-sjúkdómurinn er algengasta tegund heilabilunar, en talið er að meira en helmingur allra greininga falli undir þann flokk. Aðrar tegundir heilabilana eru t.d. Lewy Body heilabilun (skyld Parkinsonsveiki) og framheilabilun.

Hverjar eru orsakir heilabilunar?

Orsakir heilabilunar eru ólíkar eftir tegund. Hjá Alzheimer-sjúklingum verður rýrnun í vissum hluta heilans vegna útfellinga eða kölkunar utan við og innan í taugafrumum. Þessar útfellingar leiða til skertrar hæfni taugafrumanna til boðskipta sín á milli. Í öllum tegundum heilabilana verða heilafrumur fyrir skaða og afleiðingin er truflun á heilastarfsemi.

Er til meðferð við heilabilun?

Í dag er ekki til eiginleg lækning við heilabilun en til eru lyf sem notuð eru til meðferðar. Í sumum tilfellum draga þessi lyf úr einkennum. Mikilvægt er að hafa í huga að margt getur valdið einkennum sem líkjast heilabilun og má þar nefna B-12 vítamín skort, sjúkdóma í skjaldkirtli og sjúkdóma í lifur. Til er meðferð við mörgum þessara sjúkdóma.

Hver eru einkennin?

Á fyrstu stigum eru einkennin væg en versna þegar sjúkdómurinn ágerist. Einkennin geta verið eftirfarandi:

  • Minnisleysi sem hefur áhrif á daglegt líf
  • Erfiðleikar við skipulagningu og í krefjandi verkefnum
  • Erfiðleikar við að klára einföld verkefni sem viðkomandi þekkir
  • Erfiðleikar við að muna dagsetningar og staðsetningar
  • Skertur málskilningur og erfiðleikar við skrift
  • Að týna hlutum og erfiðleikar við að rekja hvar hlutir eru niðurkomnir
  • Minni dómgreind
  • Skert vinnugeta og minni þátttaka í félagslífi
  • Persónuleikabreytingar

Frekari upplýsingar má t.d. finna á heimasíðu FAAS (Félag aðstandenda Alzheimarssjúklinga)hjá AD samtökunum í BNA og AD samtökunum í Bretlandi

Hvernig fer klínísk greining fram?

Greining heilabilunarsjúkdóma er bæði flókin og vandasöm. Hún byggir að miklu leyti á útilokun á öðrum sjúkdómum og huglægu mati læknis. Farið er yfir sjúkrasögu viðkomandi og líkamlegt ástand metið af sérfræðingum. Taugasálfræðileg próf eru einnig notuð og tilheyrandi kvarðar sem meta almenna geðheilsu. Einnig er notast við blóðrannsókn eða myndgreiningu til að útiloka þætti sem líkjast einkennum heilabilunar. Klínískar leiðbeiningar landlæknis

Mikilvægi greiningar

Þó að ekki sé hægt að lækna heilabilun getur skipt miklu máli fyrir sjúklinginn og aðstandendur hans að fá greiningu. Vitað er að einstaklingar sem finna fyrir breytingum á vitrænni getu eða hafa mikla ættarsögu um heilabilun finna fyrir óvissu og áhyggjum. Rétt greining gerir þeim kleift að undirbúa sig og sína nánustu, t.d með skipulagningu og framtíðaráformum þar sem tekið er tillit til sjúkdómsins. Skýrsla Alheimssamtaka AD

Hvers vegna heilarit?

Heilarit metur taugavirkni í heilanum og greinir frávik í starfsemi hans. Heilarit hefur sannað gildi sitt við greiningu á flogaveiki en einnig er heilarit notað til að fylgjast með virkni í heila, t.d. hjá fyrirburum og á gjörgæsludeildum. Lengi hefur verið vitað að heilarit t.d. heilabilunar-sjúklinga eru frábrugðin heilariti heilbrigðs einstaklings. MentisCura hefur undanfarin tíu ár þróað aðferð til að meta heilabilunarsjúkdóma út frá heilariti. Aðferðin, sem hefur hlotið nafnið SIGLA, hefur verið notuð á Minnismóttöku Landspítalans síðan 2012 og gefið góða raun. Þessi nýja aðferð kemur ekki í stað þeirra rannsókna sem læknir þarf að gera til að komast að niðurstöðu um greiningu, en veitir honum þó mikilvægan stuðning í greiningarferlinu. Literature Review Sigla brochure

Viltu vita meira um Siglu?

Sigla